Leesplankje Nederlands Indië M.B hoogeveen omstreeks 1918.

Over dit Indische plankje:


Dit leesplankje is gebruikt bij "Hoogeveen's leesmethode voor de scholen in Nederlands Oost-Indië".

Het plankje bestaat uit drie rijen met in totaal 14 afbeeldingen en normaalwoorden. Dat zijn woorden waarin de klinkers en medeklinkers hun ongewijzigde klank hebben.

Het plankje is van hout, beplakt met papier en de afmeting is 30 x 24 cm.

De woorden zijn:
jaap, gijs, dien, zus, boe,
oom, waf, vuur, rook, tol, zeil,
de neus, het huis, een schip.

Van het aap-noot-mies plankje werden alleen "zus" en "vuur" gehandhaafd. De hond (does) werd "waf" genoemd.Tevens heeft Hoogeveen drie lidwoorden op het plankje gebruikt nl: de neus, het huis en een schip.
Het kantoor van Wolters in Weltevreden werd als voorbeeld gebruikt voor "het huis".

De illustrator was Cornelis Jetses.

De uitgever van dit plankje was J. B. Wolters uit Groningen.

In 1935 kostte dit leesplankje inclusief het letterdoosje fl 1,20.

Bij dit plankje hoorde een handleiding, klassikale leesplank, letterdoosje en vijf leesboekjes.

Dit is mijn eigen leesplankje.

Letterdoosjes.


Het Indische letterdoosje dat bij dit plankje hoort is 13,5 cm lang, 6,5 cm breed en 2 cm hoog. Het doosje bevat 48 lettertjes en 18 reserve lettertjes. Het is van blik en rood van kleur. Het doosje heeft een verdeling van
4 vakjes met een gekleurde ondergrond . Rood voor de eerste rij, geel voor de tweede, blauw voor de derde en metaalkleur voor de reserve lettertjes. Dezefde kleuren vind je terug op de achterzijde van de lettertjes waardoor de lettertjes in de juiste vakjes opgeborgen konden worden. Dit ging gemakkelijk door de lettertjes van het leesplankje per rij zo in het doosje te schuiven. De lettertjes zijn van stevig pletbord vervaardigd, 2cm hoog. De breedte is afhankelijk van de soort letters. De lettertjes hebben een zwarte streep, die steeds onderaan moeten komen om te voorkomen dat de letters op de kop neergelegd worden.

Het bovenste letterdoosje is gemaakt door Numans blikfabriek in Amsterdam en er staat Groningen Den-Haag op. tevens is er een uitvoering waar Groningen - Weltevreden en Groningen - Batavia op staat. Dit is mijn eigen letterdoosje.

 

 



Het tweede Indische letterdoosje zoals hier afgebeeld is anders. Dit letterdoosje is 14 cm lang, 7,5 cm breed en 3 cm hoog. Dit doosje is duidelijk groter en donkerder van kleur. Op dit letterdoosje staat Groningen - Batavia. "letterdoosje wordt kosteloos geleverd bij Hoogeveen's leesplankje voor de scholen in Nederlandsch Oost Indië".
Dit is mijn eigen letterdoosje.

Klassikale leesplank.


Hoogeveen's leesplank voor klassikaal gebruik, voor de scholen in Nederlandsch Oost Indië, met vertelselplaat. De vertelselplaat is gedrukt in 9 kleuren en heeft een afmeting van 32 bij 104 cm. De plank heeft 14 afbeeldingen (geïllustreerd door C. Jetses) met 48 letterkaarten.

De vertelselplaat kan van de klassikale plank afgenomen worden door haar onder de rechterzijde van de lijst door te schuiven.

Vanaf 1921 werden er klassikale leesplanken verkocht. Jaarlijks niet meer dan 50 exemplaren. Terwijl in de crisis jaren '30 de aantallen onder de 10 bleven. Totaal zijn er 300 leesplanken tot 1941 verkocht.

De vertelling die bij de klassikale leesplank hoorde ging alsvolgt:

In een mooi huis wonen een vader en een moeder met hun vier kinderen "waar het huis staat, zeg ik nog niet, maar 't staat ergens op Java". De kinderen heten Jaap (ongeveer 8 jaar), Gijs (6 jaar), Dien (4 jaar) en Zus (2 jaar). Eigenlijk heet de jongste Lientje, maar iedereen noemt haar Zus. Het is ruim 5 uur en de kinderen zijn al gebaad en gekleed. Jaap kreeg van Sinterklaas een schip; daarmee is hij aan het spelen. Hij maakt het zeil in orde, want 'het schip moet varen op de zee" zegt jaap. Op de plaats, waar de kinderen wonen, is wel geen zee; maar achter het erf langs stroomt een kali; of anders moet een grote kuip maar de zee zijn. Jaap kan ook schelpen vouwen van papier; maar dit schip is echt van hout en het zeil is van linnen. Gijs oefent zich met zijn tol; hij kan er nog niet al te best mee terecht, zodat er soms haast een ongeluk gebeurt; hij mag daar in de voorgalerij wel voorzichtig zijn. Dien is een grappenmaakster; ze speelt met Zus; ze doet een grooten neus voor en dan grijpt Zus ernaar. Wat hebben ze een pret! Boe moet er zelfs om lachen. De tuin is al aangeveegd en van de dorre bladeren heeft Bon in een hoekje van de tuin een vuur aangelegd. Je kunt de rook ervan goed zien. Daar houdt een dogkar voor de poort stil. Waf (vroeger heette hij anders; maar omdat Zus Waf tegen hem zegt, wordt hij door de anderen ook zo genoemd) ziet de kar eerst en begint te blaffen. "Kijk, Kijk", zegt Boe, " daar zijn Oom en Tante!" De kinderen vergeten hun speelgoed en kijken allen naar de poort. Ja, ja, werkelijk, daar zijn ze! Oom is al uit de kar gestapt......Papa en mama zijn nog binnen.... Wat er nu verder met de kinderen en met de ouders en met de bedienden gebeurt, zul je naderhand hooren; en als je lezen hebt geleerd, zul je dat ook kunnen lezen in de boekjes, die je dan krijgt.

In 1935 kostte deze klassikale leesplank
fl 19,50.

Handleiding.


Twee handleidingen, een met opschrift "voor het aanvankelijk leesonderwijs voor de scholen in Nederlandsch Oost Indië" en de "Handleiding voor het aanvankelijk leesonderwijs, Toelichting bij Hoogeveen's leesplank voor de scholen in Nederlandsch Oost Indië". In deze twee handleidingen (tweede druk uit 1923, derde druk uit 1931) is beschreven hoe de lesmaterialen te gebruiken. De handleiding heeft een afmeting van 15 cm bij 23 cm, en telt ongeveer 180 pagina's.
In 1935 kostte deze handleiding fl 3,-.

Deze handleidingen zoek ik nog.

Leesboekjes.


Bij dit plankje van Hoogeveen's leesmethode voor de scholen in Nederlands Oost-Indë, horen vijf leesboekjes. Het betreft een uitgave geïllustreerd met zwarte plaatjes en 1 gekleurd, door C. Jetses. De vijf leesboekjes zijn uitgegeven met een zachte kaft en hebben een afmeting van 21 bij 17 cm. De boekjes zijn geschreven door A. F. Ph. Mann. Vanaf April 1920 zijn de boekjes op school gebruikt met een oplage van 15.000 stuks.
De boekjes zijn in drie perioden uitgegeven.
De deeltje 1 t/m 5 (als eerste hiernaast afgebeeld) zijn uitgegeven vanaf 1920 t/m ongeveer 1926. Op deze boekjes staat: Groningen Den Haag. De vijf boekjes (als tweede hiernaast afgebeeld) zijn uitgeven vanaf 1926 t/m 1934 en hebben een opschrift: Groningen - Den Haag - Weltevreden.
Aan de laatse serie boekjes is in 1935 nog door C. Jetses gewerkt, hier staat Groningen - Batavia (Scottweg 5) op.
In 1920 kostte een leesboekje fl 0,55.


Het eerste deeltje kan den leerlingen in handen gegeven worden, als men met de voorbereidende oefeningen zoover is gevorderd, dat woorden gevormd uit kl. + medeklinker; medekl +kl.; medekl. +kl. +medekl., geen moeilijkheden meer opleveren. Na de lesjes bij de normaalwoorden komt eerst het woord rijst, als voorloper van loopt, kijkt, roept enz. Ook komt een enkele maal de achtergevoegde s in 't woord eens. Het tweelettergreperig woord bam-boe vormt geen moeilijkheid.

In het tweede leesboekje komt de d als in goed enz. als eindletter voor. De woordjes touw en vrouw worden behandeld als normaalworden. De ervaring leerde, dat het aanvankelijk leesonderwijs in heel wat sneller tempo kan plaats hebben, dan in menige leesmethode het geval is; men treft in dit tweede deeltje dan ook reeds de toonloze lettergrepen te, je enz. aan (ingeleid door het toonlooze de) en verder enkele meerlettergrepige woorden. Elk flink kind leert, met hulp en voorzeggen van moeder, zich zelf lezen, hoeveel te beter moeten dan de voorderingen zijn met een hulpmiddel als Hoogeveen's leesplankje en onder leiding van een gediplomeerd onderwijskundige.

In het derde leesboekje wordt bekendheid verondersteld met.
a. de hoofdletters
b. alle letters behalve de c, q, x en y.
c. de tweeklanken ooi, aai, ieu, enz.
d. de ng en nk.
Nog niet bekend is dus de uitspraak der klinkers in: va-der, we-gen, bo-gen, fa-bri-kant, bu-ren.
Naast dit deeltje gebruikte men het tweede stukje van pim en Mien.

In het vierde leesboekje wordt bekendheid verondersteld met alle letters en letterverbindingen, behalve met de vreemde letters. Nieuw is dus de- uitspraak van de toonloze i en ij en den enkel geschreven klinker in open lettergrepen. Naast dit deeltje gebruikte men het tweede of derde stukje van Pim en Mien III als door-renboekje.

In het vijfde en laatste deeltje komen alle verdere moeilijkheden van het technisch lezen aan de orde. Deze worden eerst op 't bord behandeld en daarna door meerdere voorbeelden uitgebreid. Naast dit deeltje gebruikte men het door-ren-boekje Pim en Mien, 4 de stukje.

Deze leesboekjes zoek ik nog.

 

Indisch Klaslokaal.


Op de achtergrond is de Indische klassikale leesplank - Jaap, Gijs, Dien, circa 1930 - 1935.

Indische Leesplankje M.B. Hoogeveen vanaf 1918.

Leesplankje M.B. Hoogeveen1918. Aap Noot Mies
letterdoosje Hoogeveen Nederlands Indie 1918
letterdoosje Hoogeveen Nederlands Indie 1918 open
letterdoosje Hoogeveen Nederlands Indie 1935
letterdoosje Hoogeveen Nederlands Indie 1935 open
Indische Klassikale leespank
Handleiding voor het aanvankelijk leesonderwijs, Toelichting voor het aanvankelijk leesonderwijs voor de scholen in Nederlandsch Oost Indië bij Hoogeveen's leesplank voor de scholen in Nederlandsch Oost Indië
Handleiding voor het aanvankelijk leesonderwijs, Toelichting bij Hoogeveen's leesplank voor de scholen in Nederlandsch Oost Indië
Eerste leesboekje "Van vier kinderen" A. F. Ph Mann.
Tweede leesboekje " van vier kinderen" A. F. Ph. Mann. (Groningen Den-Haag).
Derde leesboekje " van vier kinderen" A. F. Ph. Mann. (Groningen Den-Haag)
Vierde leesboekje " van vier kinderen" A. F. Ph. Mann. (Groningen Den-Haag)
Vijfde leesboekje " van vier kinderen" A. F. Ph. Mann. (Groningen Den-Haag)
Eerste leesboekje " van vier kinderen" A. F. Ph. Mann. (Groningen Den-Haag Weltevreden)
Tweede leesboekje " van vier kinderen" A. F. Ph. Mann. (Groningen Den-Haag Weltevreden)
Derde leesboekje " van vier kinderen" A. F. Ph. Mann. (Groningen Den-Haag Weltevreden)
Vierde leesboekje " van vier kinderen" A. F. Ph. Mann. (Groningen Den-Haag Weltevreden)
Vijfde leesboekje " van vier kinderen" A. F. Ph. Mann. (Groningen Den-Haag Weltevreden)
Eerste leesboekje " van vier kinderen" A. F. Ph. Mann. (Groningen Den-Haag Weltevreden)
Tweede leesboekje " van vier kinderen" A. F. Ph. Mann. (Groningen Den-Haag Weltevreden)
Derde leesboekje " van vier kinderen" A. F. Ph. Mann. (Groningen Den-Haag Weltevreden)
Vierde leesboekje " van vier kinderen" A. F. Ph. Mann. (Groningen Den-Haag Weltevreden)
Vijfde leesboekje " van vier kinderen" A. F. Ph. Mann. (Groningen Den-Haag Weltevreden)
klassikale leesplank standaard M.B. hoogeveen 1910-1916. Aap Noot Mies.

Copyright © 2013— Ger van Wijngaarden